Przez dwadzieścia dziewięć lat uprawiałem dokładnie te same czerwone odmiany pomidorów. Zawsze byłem dumny z obfitych plonów, rozdawałem nadwyżki sąsiadom i wplatałem je do każdej sałatki. Aż do pewnego lata, gdy moja żona przyniosła z targu dziwną sadzonkę o ciemnych liściach i rzuciła: „Spróbuj czegoś nowego.” Ze sceptycyzmem zasadziłem ją w kąt grządki, nie spodziewając się niczego szczególnego. Kiedy w sierpniu zerwałem pierwszy dojrzały owoc i ugryzłem go – po prostu się zatrzymałem. Od tamtej pory moje czerwone i żółte pomidory na talerzu wydają się jak pokrewne, którym czegoś brakuje.
Moment, który zmienił wszystko
Pierwsze wrażenie to skóra. Głęboka, błyszcząca, niemal atramentowa, gdzieś między burgundem a ciemnym fioletem. Wyglądała zbyt pięknie, by była zwykłym warzywem.
Sekret pod ciemną skórką
Przekroiłem go i znów byłem zaskoczony. Wewnątrz nie było ciemności, lecz jaskrawoczerwžený miąższ, jakby pomidor krył jakąś tajemnicę pod swoim ciemnym płaszczem. A potem smak. Dymny, ziemisty, z czymś na kształt melasy i umami, które pozostawało w ustach długo po przełknięciu. To nie była ta prosta pomidorowa kwasowość, do której byłem przyzwyczajony. Coś bardziej złożonego, głębszego.
Tego samego dnia pokroiłem obok siebie czerwonego i żółtego pomidora z tej samej grządki. Czerwony wydał mi się… zwyczajny. Dobry, ale zwyczajny. Żółty – lekki, cytrusowy, przyjemny. Ale czarny po prostu je przyćmił.
Dlaczego smak jest tak inny?
Zaciekawiło mnie, dlaczego tak się dzieje. Okazuje się, że skórka czarnych pomidorów zawiera więcej antocyjanów – tych samych pigmentów, które barwią jagody i czerwone kapusty. Nadają one nie tylko kolor, ale i tę wyjątkową głębię smaku.
Dlatego właśnie te odmiany tak bardzo zaskakują, gdy po raz pierwszy wchodzą na nasze stoły. Balans cukru i kwasowości w czarnych pomidorach jest inny. Mniej kwasowości, więcej złożonych związków aromatycznych. Dlatego wydają się bardziej wyraziste, bardziej „kompletne”.
Niektórzy ogrodnicy mówią, że czarne pomidory przypominają dobre wino – mają swój charakter, swoją historię. Czerwone – jak woda: potrzebne, ale nie zaskakują. W moim przypadku było dokładnie tak samo.
Trzy odmiany, które warto wypróbować
Przez kilka lat wypróbowałem wiele odmian, ale trzy stały się moimi ulubionymi. Warto po nie sięgnąć, jeśli chcecie wyjść poza utarte schematy.
- Sinya Hrona – kompaktowe pomidory o rozmiarze wiśni, ze skórką w kolorze fioletowo-niebieskim. Intensywnie soczyste, ich aromat wypełnia całą kuchnię. Doskonale nadają się do jedzenia prosto z krzaka lub do sałatek.
- Black Heart of America – duże, w kształcie serca, ciężkie. Miąższ jest bogaty i słodki, z nasionami niemal po jednej stronie. Po przekrojeniu wyglądają jak dzieło sztuki. Te najczęściej jem po prostu z solą na chlebie.
- Czarny Książę (Juodasis princas) – klasyka wśród czarnych odmian. Średniej wielkości, bardzo plenne, o smaku zbalansowanym między słodyczą a tym dymnym charakterem. Dobry wybór dla początkujących.
Co warto wiedzieć przed sadzeniem?
Czarne pomidory nie są trudniejsze w uprawie niż czerwone, ale mają kilka specyficznych wymagań.
- W szklarni kolor będzie bardziej intensywny, a miąższ bardziej soczysty. Stałe ciepło i wilgotność wydobywają z nich to, co najlepsze.
- W gruncie będą potrzebne solidne podpory – łodygi rosną ciężkie od owoców, a wiatr może je uszkodzić.
- Podlewaj konsekwentnie. Czarne pomidory są bardziej wrażliwe na wahania wilgotności – jeśli podlewasz nierówno, skórka może pękać. Lepiej rzadziej, ale obficie, niż często po trochu.
- Przycinaj boczne pędy, szczególnie jeśli odmiana ma nieokreślony wzrost. Cyrkulacja powietrza jest ważna dla rozwoju koloru i dojrzewania.
- Zbieraj plony, gdy „ramiona” – miejsce wokół łodygi – nieco ustępują pod naciskiem. Nie za wcześnie, nie za późno.
Jak wybrać dobre sadzonki lub nasiona?
Jeśli kupujesz sadzonki, szukaj silnych łodyg i ciemnozielonych liści z lekkim fioletowym odcieniem. Bryła korzeniowa powinna być zwarta, bez żółknących lub więdnących części.
Na opakowaniach nasion sprawdź nazwę odmiany, typ wzrostu – czy będzie to zwarty krzew, czy wysoka pnąca roślina – oraz liczbę dni do dojrzałości. Rzetelny dostawca poda pochodzenie i gwarancję kiełkowania.
I zastanów się, gdzie będziesz je sadzić. Szklarnia czy otwarta grządka? Od tego zależy, która odmiana sprawdzi się najlepiej.
Teraz co roku wiosną sadzę przynajmniej jeden rząd
Ta narożna grządka, gdzie ze sceptycyzmem posadziłem pierwszego czarnego pomidora, teraz stała się moją główną. Czerwone i żółte nadal uprawiam – mają swoje miejsce w przetworach i sosach. Ale do jedzenia na surowo – tylko czarne. Czasem wystarczy jeden niespodziewany smak, żeby zrozumieć, ile rzeczy przyjmowałeś za oczywistość. Przez trzydzieści lat uprawiałem pomidory i myślałem, że wiem, jaki powinien być pomidor. Okazuje się, że nie wiedziałem.
A wy? Czy macie swoje ulubione, nietypowe odmiany pomidorów, które całkowicie zmieniły wasze spojrzenie na te warzywa?
